Postanowiliśmy zobaczyć najbardziej wysuięte na północ wyspy Szkocji – Wyspy Szetlandzkie.

Flaga Szetlandów

Archipelag Wysp Szetlandzkich leży na Oceanie Atlantyckim i wysunięty jest na północ około 200km od wybżeży Wielkiej Brytanii.  Archipelag składa się z ponad 100 wysp, z czego 15 jest  zamieszkałych przez około 22 tys. ludzi. Łączna powierzchnia wysp wynosi 1 426 km². Obszar charakteryzuje się pagórkowatym ukształtowaniem powierzchni, a najwyższe wzniesienie wynosi450m n.p.m.

Największa wyspa Mainland zajmuje 3/4 całkowitej powierzchni wysp i jest zamieszkana przez taki sam odsetek ludzi

W I tysiącleciu p.n.e. Szetlandy zasiedlone były przez Piktów. Od VII w. były chrystianizowane przez mnichów irlandzkich. Później nastąpiła kolonizacja normańska i do końca XII w. wyspy pozostawały w rękach królów Norwegii, a do II poł. XV w. – jarlów Orkadów. Wtedy to Szetlandy zostały włączone do Szkocji, ale dialektem języka norweskiego (norn) mówiono do XVIII w., a elementy folkloru skandynawskiego przetrwały do XX w.

Szetlandy – zobacz całą fotogalerię

Podróż promem zajęła 12 godzin 30min. Mimo, iż Morze Północne jest morzem w miarę spokojnym, fale są dość wysokie i prom “buja się” całkiem poważnie. Wszystkim polecam zabrać medykament zwalczający chorobę morską. Z naszej piątki, aż cztery osoby zachorowały na tę chorobę “szczurów lądowych” i nie przespały nocy tak jak powinny.

Przemieszczać się po wyspie możemy na dwa sposoby. Autobusami, rowerem lub autem. Linii autobusowych nie jest dużo. Kursują tylko miedzy większymi miastami. Rozkłady jazdy są dostępne na stronie Shetland Islands Council.

Jeśli zdecydujemy się zabrać rower, trzeba pamiętać o odpowiednim ubiorze gdyż silne wiatry i opady deszczu nie są tu rzadkością. Promy na swój pokład zabierają rowery bez żadnych opłat, wiec musimy zakupić bilety tylko dla siebie.

Najwygodniejsza opcja jest wypożyczenie auta. Najtańszą wypożyczalnią samochodowa okazał się: Bolts Car Hire. Ma on dwie siedziby. Jedna w Lerwick (26 North Road, Lerwick, Shetland, ZE1 0PE. tel.: 01595 693636), druga na lotnisku w Sumburgh (Sumburgh Airport, Virkie, Shetland, ZE3 9JP. tel.: 01950 460777). Za wypożyczenie samochodu z grupy C (Ford Focus) na dwie doby zapłaciliśmy niecałe 90 funtów. Auto odbieramy z pełnym bakiem i zwrócić je musimy z taka sama ilością paliwa. W Lerwick znajdują się cztery stacje benzynowe i są one otwarte co najmniej do godziny 22:00 we wszystkie dni tygodnia. W pozostałej części wyspy widzieliśmy bardzo niewiele stacji benzynowych a na dodatek w niedziele wszystkie były zamknięte. Na szczęście wyspa nie jest duża wiec nie mieliśmy żadnych problemów z brakiem paliwa. Cena paliwa na Szetlandach jest wyższa o ponad 10% w stosunku do cen w Aberdeen. Za wypożyczenie auta i zakup benzyny zapłaciliśmy 135funtow. Biorąc pod uwagę, że było nas pięcioro, kwota 27 funtów na osobę nie wydaje się być wygórowana, tym bardziej, ze mogliśmy sami decydować gdzie i o której godzinie wyjeżdżamy.

Jedni mówili, że są to wyspy warte grzechu, inni znów, że ciągle tam wieje, pada, wszędzie dookoła trawa i nic więcej.  Przygotowując się do wycieczki, przejrzeliśmy mnóstwo stron internetowych, niezliczone ilości ulotek, zdjęć i filmów. Na tej podstawie sporządziliśmy listę miejsc, które chcielibyśmy poznać. Ku naszemu zdumieniu, lista była dość obszerna i zawierała ponad trzydzieści pozycji. Od razu było wiadomo, że w ciągu dwóch dni, nie damy wszystkiego zobaczyć, mimo iż jedziemy w okresie, w którym dzień “nigdy” się nie kończy, a książkę można czytać bez dodatkowego źródła światła równie dobrze o godzinie 12tej w południe jak i o północy.

Wszystkie atrakcje znajdujące się na głównej wyspie, wraz z tymi, do których można się dostać bez użycia promu, ułożyliśmy po kolei, zaczynając od tych najbardziej wysuniętych na północ, a skończywszy na położonych na samym południu.

Dodatkowo każdy punkt listy, ma przypisany numer grupy (1) lub (2).

Grupa (1) jest to grupa obiektów, do których można bezpośrednio podjechać autem, natomiast grupa (2) wymaga  krótszego bądź dłuższego marszu.

Miejsca, które udało nam się odwiedzić, zaznaczyłem pogrubionym drukiem,  pozostałe (zapewne odwiedzimy je następnym razem) napisane są normalną czcionką.

Miejsca Warte Zobaczenia:

1. Fethaland (2)
2. Uyea (2)
3. Ronas Hill (2)
4. Eshaness (1)
5. Hillswick Ness (2)
6. Hill Of Swinster (1)
7. Steens of Stofast (1)
8. Mangaster (2)
9. Muckle Roe (2)
10. Burn Of Lunklet (2)
11. Huxter – Water Mill (1)
12. Gletness (1)
13. Watsness (1)
14. Scord Of Sound (1)
15. Wormadale Hill (1)
16. Cluswick (2)
17. White Ness (2)
18. Westerwick (1)
19. Scord Of Scalloway (1)
20. Scalloway Castle (1)
21. Hamnavoe (1)
22. Fladdabister (1)
23. Kettla Ness (1)
24. White Horse of Stouri-croo (2)
25. Maywick (1)
26. Levenwick (1)
27. St. Ninian’s Isle (2)
28. Loch of Spiggie (1)
29. Fitful Head (2)
30. Jarlshof (1)
31. Ness of Burgi (2)
32. Sumburgh Head (1)

Galeria zdjęć

W zachodniej części Eshaness, znajduje się latarnia morska. Jest ona stosunkowo nowym dodatkiem krajobrazu, gdyż w 1929 roku David i Charls Stevenson, zbudowali ją na brzegu czarnych wulkanicznych klifów. Wieża jest postawiona na planie kwadratu, gdyż umeblowanie takiej powierzchni było znacznie tańsze. W 1974 roku, latarników zastąpiono zautomatyzowanym mechanizmem, a pomieszczenia mieszkalne, przekształcono w prywatny dom mieszkalny, z bardzo spektakularnym widokiem z okien.

Idąc na północ od latarni, dojdziemy do stromych wysokich na ponad 60 metrów, klifów, zbudowanych ze skały wulkanicznej. Dalej kierując się na wschód, idąc wzdłuż linii brzegowej, dotrzemy do Calder’s Geo. Ta czarna, skalna szczelina, wcina się głęboko w ląd, jakby wielki wiking, uderzył swą siekierą w czoło klifu.

Najstarsze ślady zabudowań, znajdujące się od strony wschodniej, pochodzą z epoki brązu oraz początku epoki żelaza. Chaty te, są nieco mniejsze, niż odkryte w Sakra Brae – Orkney, ale wykazują bardzo duże podobieństwo w wyglądzie. Mogą one być również porównywane z owalnymi chatami w Pettigarth Field – Whalsay. Gospodarstwa w Jarlshof, miały bezpośrednie połączenie z budowanymi pod ziemią pomieszczeniami, które służyły jako spiżarnie. Jeden z tych najstarszych obiektów był używany w epoce brązu, 800 lat przed narodzeniem Chrystusa jako kuźnia.

Warto również zwrócić uwagę na budynki z okresu żelaza, znajdujące się po stronie południowej. Część osady, zniszczona przez morze, pokazuje, iż okres osadnictwa był ciągły. Budowle “broch” (okrągłe, wielopoziomowe budynki, które budowano dopasowując kamienie do siebie, układając je kolejno, bez użycia żadnej zaprawy) zostały udoskonalone i rozwinięte do okrągłych jedno-rodzinnych domów. Te okrągłe budowle reprezentują typ zabudowań mieszkalnych, w których okrągłe ściany, nie tylko dzieliły powierzchnie mieszkalną na spiżarnie i sypialnie, ale również pomagały podtrzymywać dach. Ten osobliwy typ domostw, był używany tylko na Szetlandach i zachodnich wyspach.

Największy obszar Jarlshof jest pokryty przez osadę wikingów, którą zamieszkiwali przez setki lat. Stare zabudowania były przebudowywane, udoskonalane, a czasem burzone, a na ich miejscach powstawały nowe. Dr. Curle w 1934r., jako pierwszy odkrył tę osadę wikingów i jako pierwszy potwierdził, istnienie podłużnych domów, budowanych przez wikingów. Powstanie ich, szacuje się na IX wiek. Są one typowymi, podłużnymi domami skandynawskimi, wybudowanymi z kamienia i torfu. Mierzą one 20m długości i 7m szerokości. Podzielone są na dwa pomieszczenia – jedno do gotowania a drugie do mieszkania. Pokój mieszkalny miał na środku palenisko, a pod ścianami ławy, na których mieszkańcy siedzieli i spali. W sąsiedztwie znajdowały się kuźnia, zagrody oraz mały kwadratowy budynek, który prawdopodobnie używany był jako łaźnia, gdzie lano wodę na gorące kamienie wytwarzając parę, jak w fińskiej łaźni.

Wiele znalezisk, potwierdza, że wikingowie byli farmerami, odkryte kamienne obciążniki do sieci, wskazują, że zajmowali się również rybołówstwem. Dr. Curle znalazł również kamienną dachówkę, na której wyryty był szkic podłużnej łodzi z wysokim dziobem, rufą, pojedynczym masztem i wiosłem do sterowania po lewej stronie.

W 1951r. J.C.R. Hamilton odkrył więcej kamiennych tablic z obrazami łodzi, zwierząt a nawet dwie z portretami mężczyzn. Jeden przedstawiał młodego mężczyznę z brodą i kręconymi włosami, a drugi starca z ostro zakończonym nosem, ubranego w tunikę z wysokim kołnierzem.

Znaleziono tylko trzy fragmenty broni, w najstarszej części osady, co wskazuje, iż mieszkańcy Jarlshof nie byli wojownikami. Duże uzdolnienie artystyczne potwierdzają inne znaleziska takie jak grzebienie wykonane z kości, zwierzęce głowy bądź główki ostów wygrawerowane na kościach.

Saga Orkney’owska opowiada o społeczności z bardzo pokojowym nastawieniem, zamieszkującej Szetlandy w XII wieku. Pod koniec XIII wieku, chaty wikingów zostały opuszczone, a z czasem zasypane przez piach.

Po środku osady, możemy zobaczyć ruiny domu ziemianina Earl Patrick Stewart’a, pochodzące z XVI/XVII wieku, które były znane jako Sumburgh. Dom pokrywał część prehistorycznego “broch”. W XVII wieku chata popadała w ruinę i kiedy Sir Walter Scott przyjechał w odwiedziny, prawie cały dom pokryty był wydmą. Wtedy to, Sir Walter Scott zmienił nazwę domu na Jarlshof.

Ceny biletów wstępu do osady:
Normalny: 4,70Ł
Ulgowy: 3,70Ł
Dzieci: 2,35Ł

Godziny otwaria: codziennie od 9:30 – 17:30

Kettla Ness jest miejscem gdzie na pewno usłyszymy własne myśli. Wyspa jest nie zamieszkana. Ludzie wyprowadzili się stąd dość dawno, o czym świadczą znajdujące się tam ruiny domów. Śpiew ptaków, beczenie baranów, świst wiatru i szum fal, to jedyne dźwięki, jakie można usłyszeć w tym wspaniałym miejscu. Spoglądając w kierunku wschodnim, widać wysokie na prawie 300 metrów wzgórza Clift Hills. Natomiast idąc w kierunku południowo – zachodnim dotrzeć można do wysokich na 30 metrów postrzępionych klifów i jaskiń, wyżłobionych przez wodę.

Nazwa Lairig Ghru, była interpretowana na wiele sposobów:

• Pisarz Watson Adam tłumaczy Lairig Ghru jako nazwę miejsca, wypowiadana jako Laarig Groo nadając jej znaczenie “przejście Dhru” lub “przejście Druie” (pass of Dhru lub pass of Druie), sugerując transformacje ze słowa Drudhadh, które oznacza “wyciek”. Wiele osób, odwiedzających tę dolinę, zaakceptowało to, gdyż, w po środku doliny, znajdują się dwa źródła, które spływają w przeciwnych kierunkach. Jedno na północ, a drugie na południe.

• Gordon Seton, sugeruje, że transformacja tej nazwy jest o wiele mniej pewna i Lairig Ghru jest wielką zagadką. Jego zdaniem Lairig, oznacza “przejście przez góry”. Kartografowie w XIX wieku, używali zamiennie dwóch słów: Ghru oraz Ghruamach, które oznaczają “zakaz”. Zatem Lairig Ghru – mogło oznaczać “zakaz przechodzenia” przez to miejsce w czasie złej pogody.

• MacBrian, filolog, nazwę Lairig Ghru, tłumaczy jako pass of Druie river – czyli przejście przez rzekę Druie.

Zapewne wiec w rzeczywistości, nazwa Lairig Ghru ma związek zarówno z przejściem przez góry, jak i woda płynącą po dnie doliny.

Dawniej, wzdłuż doliny biegł trakt łączący Strathspey oraz Deeside. We wczesnych latach XX wieku, zaczęli pojawiać się tam ambitni turyści, którzy szukali wrażeń, bądź pragnęli obcować z naturą.

Na drodze wzdłuż doliny Lairig Ghru znajduje się wiele punktów orientacyjnych jak i cech szczególnych dla tego miejsca. Część z nich nie pojawiło się one na mapach. Najważniejszymi, a zarazem miejscami, na które warto zwrócić uwagę są:

• Corrour Bothy (57°02.519′N, 3°40.858′W) – schronisko górskie, znajdujące się pod opieką „Mountain Bothy Association”. Budynek został zbudowany w 1877 roku. Było to miejsce, gdzie zamieszkiwali obserwatorzy jeleni oraz myśliwi. Stacjonowali w niej czerwca do października. W 1920 roku, budynek został oddany do ogólnego użytku. W 1928 roku członkowie klubu turystycznego z Uniwersytetu w Dundee, założyli tam księgę odwiedzin. W 1949 roku Corrour Bothy, zostało przebudowane, przez członków klubu Cairngorm. Obok chaty, znajdują się kamienie, których ułożenie, wskazuje istnienie wcześniejszej konstrukcji.

• Clah nan Taillear (57°02.940′N, 3°40.620′W) – Kamień krawców to duży żebrowany kamień, znajdujący się z boku ścieżki wiodącej przez Lairig Guru, blisko miejsca, gdzie kocioł Alt Coire an Saighdeir łączy się z rzeką Dee.

• Rzeka Dee – rzeka znajduje swój początek w miejscu zwanym Wells of Dee (57°04.085′N, 3°45.194′W). Zasilana jest przez deszcz, padający na zbocza okolicznych szczytów.

• Ścieżka księcia – ścieżka zaznaczona tylko na mapach 1:25000. Jest ona niewyraźna, znajduje się po zachodniej stronie doliny i biegnie w kierunku Coire Ruadh, wzdłuż strumienia, spadającego z gór. W XIX wieku, Książe z Fife, był właścicielem posiadłości Mar Estete. Podczas prywatnych polowań wydeptał on swoją ścieżkę (The Duke’s Path).

• Stawy Dee (57°05.182′N, 3°41.697′W) – grupa stawów w środkowej części doliny. Prawdopodobnie, w co najmniej jednym ze stawów, żyły pstrągi, mimo iż są one zamknięte i nie mają żadnego wpływu ani odpływu.

• Potok March – jest to potok spływający ze wschodniej ściany, otaczającej dolinę. Zanika on wśród skał przed osiągnięciem dna doliny,

• Angus Sinclair Memorial Hut (57°06.762′N, 3°43.240′W) był to schron, wybudowany w 1957 roku, jako pamiątka po Agnus Sinclar, który zginął 21 grudnia 1954 roku na szczycie Cairn Gorm. Schron, jak wiele innych w górach Szkocji, został zbudowany, aby ułatwić ludziom, dostęp do gór oraz dawać schronienie, podczas załamania pogody. Budynek został zniszczony, a w 1991 roku, usunięto jego ruiny i pozostawiono metalową tabliczkę pamiątkową, przymocowaną do kamienia. Schron znajdował się, na skrzyżowaniu dwóch ścieżek: jednej prowadzącej z zachodniej ściany doliny Lairig Ghru oraz drugiej, biegnącej z doliny Glen More biegnącej przez Chalamain Gap w kierunku północno – wschodnim.

• Chalamain Gap (57°07.600′N, 3°42.636′W) jest to nafaszerowany kamieniami wąwóz, przez który prowadzi ścieżka do Lairig Ghru. Podłoże wąwozu usłane jest głazami, przez które należy się przedrzeć, boki ograniczone niemalże pionowymi, postrzępionymi ścianami. Miejsce to, jest naprawdę warte obaczenia. Podczas przemierzania Chalamain Gap, ale należy zachować ostrożność, szczególnie, gdy skały są mokre.

Około 1,5km na południe od cmentarza, znajduje się Levenwick Broch (59°57.604′N, 1°15.465′W), jedna z wielu spotykanych na Szetlandach struktur. Powstanie tej budowli, datuje się na 2000 lat wstecz.

]]> http://podroze.e-smolinski.com/szkocja/shetland-islands/levenwick/feed 0 http://podroze.e-smolinski.com/szkocja/shetland-islands/muckle-roe http://podroze.e-smolinski.com/szkocja/shetland-islands/muckle-roe#comments Mon, 07 Jul 2008 18:23:15 +0000 Tomasz Smoliński http://podroze.e-smolinski.com/?p=33 Muckle Roe (60°20.960′N, 1°25.127′W) to wyspa, znajdująca się po zachodniej stronie Mainland. Leży w zatoce Saint Magnus.

Połączona jest z lądem głównym Szetlandów, za pomocą mostu, wybudowanego w 1905 roku. Południowo-wschodnia część wyspy jest zamieszkana przez około 100 osób i w tej tym samym miejscu posiadają oni małe pola uprawne.

Wyspa ma średnice około 5 km i zajmuje obszar 1773ha. Najwyżej położonym miejscem jest Mid Ward i sięga ono wysokości 172 m n.p.m. Główna cechą tej wyspy jest czerwony granit.

Nazwa wyspy w języku staro-norweskim brzmi “Mikla Rodey”, co oznacza “Wielka Czerwona Wyspa”. Miejsce to jest wygasłym wulkanem, który powstał 350 milionów lat temu. Na wyspie znajdują się piękne jeziora (jest ich ponad 20) oraz wysokie klify po stronie zachodnio północnej. Z miejsca, gdzie kończy się ulica (miejscowość Little-ayre) prowadzą ścieżki do latarenki morskiej (60°20.976′N, 1°26.997′W) (30 min. marszu) oraz do South Ham of Roy (60°22.359′N, 1°27.893′W) lub North Ham of Roy (60°22.719′N, 1°27.016′W) (60 min. marszu). Jest to wymarzone miejsce do spacerów i naprawdę warte odwiedzenia.